Wychowanie czy manipulacja?
E. Bławat T. Lenart
„Robię to dla twojego dobra” – ile razy słyszeliśmy to zdanie w dzieciństwie? A ile razy sami wypowiedzieliśmy je do własnego dziecka?
Każdy rodzic chce dla swojego dziecka jak najlepiej. Chcemy, żeby było grzeczne, odpowiedzialne, dobrze sobie radziło i podejmowało mądre decyzje. Dlatego wyznaczamy zasady, stawiamy granice, czasem czegoś zabraniamy, a czasem próbujemy przekonać dziecko do swojego zdania. I to jest zupełnie naturalne. W końcu wychowanie polega między innymi na pokazywaniu dziecku świata i pomaganiu mu odnaleźć się w rzeczywistości. Ale jest pewna granica, której warto pilnować. Granica między wychowaniem a manipulacją.
Czy zawsze, kiedy chcemy, żeby dziecko zrobiło coś po naszej myśli, kierujemy się jego dobrem? Czy dobry cel usprawiedliwia każdy sposób, w jaki próbujemy go osiągnąć?
Wychowanie to nie tresura
Wychowanie nie powinno polegać na tym, żeby dziecko zawsze słuchało, nie zadawało pytań i robiło dokładnie to, czego oczekuje dorosły. Jego prawdziwym celem jest wspieranie rozwoju młodego człowieka tak, aby z czasem potrafił samodzielnie myśleć, podejmować decyzje i brać za nie odpowiedzialność.
Wyobraźmy sobie taką sytuację: dziecko nie chce posprzątać swojego pokoju. Rodzic może powiedzieć:
Masz natychmiast posprzątać, bo ja tak mówię!
Może też usiąść z dzieckiem i wyjaśnić:
Rozumiem, że nie masz teraz ochoty, ale wspólna przestrzeń wymaga dbania o porządek. Ustalmy, od czego zaczniesz.
W obu przypadkach rodzic chce osiągnąć podobny efekt – posprzątany pokój. Różnica tkwi jednak w sposobie działania. W pierwszej sytuacji chodzi przede wszystkim o posłuszeństwo. W drugiej dziecko ma szansę zrozumieć sens zasady i stopniowo uczyć się odpowiedzialności. Właśnie o to chodzi w wychowaniu. Nie tylko o to, żeby dziecko zrobiło to, czego oczekujemy, ale żeby zrozumiało, dlaczego warto tak postępować.
Manipulacja, czyli kiedy cel staje się ważniejszy niż dziecko
Manipulacja również polega na wywieraniu wpływu na drugą osobę. Różnica polega na tym, że często odbywa się w sposób ukryty. Manipulujący chce osiągnąć własny cel, ale nie mówi o nim wprost. Zamiast tego wykorzystuje emocje, poczucie winy, strach czy potrzebę akceptacji drugiej osoby.
Jak może to wyglądać w codziennym życiu?
Dziecko nie chce zjeść obiadu, więc słyszy:
Mamusia tak się napracowała, a ty nawet nie chcesz spróbować. Jest ci zupełnie obojętne, że mi przykro?
Albo inna sytuacja. Dziecko nie chce przywitać się z ciocią buziakiem. Tata mówi:
No chodź, nie rób mi wstydu. Cioci będzie przykro, jeśli jej nie pocałujesz.
Na pierwszy rzut oka to drobiazgi. Przecież chcemy tylko, żeby dziecko zjadło, było miłe i nie sprawiało problemów. Jednak w takich komunikatach pojawia się coś więcej – próba wywołania określonych emocji, aby dziecko zrobiło to, czego oczekuje dorosły.
Zamiast uczyć je podejmowania decyzji, uczymy je, że powinno spełniać oczekiwania innych, nawet jeśli jest to sprzeczne z jego potrzebami.
Oczywiście nie oznacza to, że każde nieprzemyślane zdanie rodzica jest manipulacją. Wszyscy popełniamy błędy, bywamy zmęczeni i reagujemy emocjonalnie. Ważne jest jednak to, czy na co dzień szanujemy dziecko jako osobę, która ma własne zdanie, uczucia i prawo do dokonywania wyborów.
Czy można wychowywać bez manipulowania?
Nie ma rodzica, który zawsze reaguje idealnie. Zdarza nam się straszyć, przekupywać, porównywać dzieci z innymi albo używać zdań, których później żałujemy. Czasem jednak musimy zatrzymać się i zastanowić, co tak naprawdę chcemy osiągnąć.
Zamiast mówić:
Jeśli nie posprzątasz, nie będę cię kochać.
Zobacz, inne dzieci potrafią, a ty nie.
możemy spróbować w ten sposób:
Nie zgadzam się na taki bałagan. Ustalmy, kiedy posprzątasz swoje rzeczy.
Widzę, że jest ci trudno. Spróbujmy znaleźć sposób, żeby sobie z tym poradzić.
Dziecko dostaje jasny komunikat, a jednocześnie nie traci poczucia, że jego zdanie i emocje są ważne.
Zadaj sobie jedno pytanie
Wychowanie i manipulacja mogą wyglądać podobnie, ponieważ w obu przypadkach dorosły wywiera wpływ na dziecko. Różni je jednak cel i sposób traktowania drugiego człowieka. Wychowując, pomagamy dziecku zrozumieć świat, uczymy je myślenia, odpowiedzialności i samodzielności. Manipulując, próbujemy uzyskać określone zachowanie, często bez pozostawiania miejsca na refleksję i własny wybór.
Dlatego następnym razem, gdy będziemy chcieli wymusić na dziecku określone zachowanie, warto na chwilę się zatrzymać i zapytać siebie:
Czy chcę, żeby moje dziecko zrobiło to, co mówię, czy chcę, żeby zrozumiało, dlaczego warto tak postąpić?
Pracownia Rozwoju i Wsparcia
Osiedle Witosa 32
83-200 Nowa Wieś Rzeczna
Starogard Gdański
tel. 691 953 200
Osiedle Witosa 32
83-200 Nowa Wieś Rzeczna
Starogard Gdański
Toni Lenart 2024